“Kéo co” cùng hủ tục

CSVN Xuân – Y sĩ̃ trưở̉ng Trạ̣m y tế xã Ia Mơ Hà̀ Phẩ̉m Chất 43 tuổ̉i, nói vớ́i tôi: “Cá́i thuận lợ̣i củ̉a Trạ̣m là̀ đượ̣c sự̣ quan tâm, hỗ̃ trợ̣ khá́ tốt củ̉a Ủy ban xã Ia Mơ và̀ Trung tâm Y tế huyện Chư Prông (tỉ̉nh Gia Lai), còn cá́i khó là̀ phải đấu tranh liên tục trướ́c lối sống lạ̣c hậu vớ́i nhiều hủ̉ tục củ̉a bà̀ con nơi đây. 
Y sỹ Hà Phẩm Chất đang chăm sóc vết thương cho cháu H'Nha

Y sỹ Hà Phẩm Chất đang chăm sóc vết thương cho cháu H’Nha

Xã có 1.575 dân vớ́i 94% là̀ người Ja Rai, trong đó có trên mộ̣t nửa là̀ công nhân cao su. Anh biết không, từ̀ nhiều năm qua, bà̀ con mỗ̃i khi đau bệnh thì̀ thường đến thầ̀y mo cúng vá́i. Nay mì̀nh đưa á́nh sá́ng khoa học đến vớ́i bà̀ con thì̀ cứ́ như và̀o chơi trò ké́o co vậy. Phải căng sứ́c “ké́o co” cùng hủ̉ tục mà̀ giữ lấy sứ́c khỏe, cuộ̣c sống là̀nh mạ̣nh cho bà̀ con.

Bà̀ xã anh, chị̣ Phạ̣m Thị̣ Thư Loan 39 tuổ̉i, là̀ nữ hộ̣ sinh đã vui vẻ̉ theo chồng và̀o là̀m việc tạ̣i vùng sâu Ia Mơ nà̀y. Chị̣ kể̉ mộ̣t câu chuyện, như là̀ để̉ minh họa cho cuộ̣c chiến “ké́o co cùng hủ̉ tục”.

Đêm 15/9/2009, tin mộ̣t ca đẻ̉ khó ở̉ là̀ng Ná́p dộ̣i về Trạ̣m Y tế xã. Nữ hộ̣ sinh Thư Loan cùng Y sĩ̃ Chất và̀ cá́c y tá́ vộ̣i đến ngay. Nhưng sản phụ là̀ chị̣ Pă Hoa và̀ chồng là̀ Siu Thai tin và̀o mụ vườn, nên không đến Trạ̣m sau giải thích củ̉a cá́c thầ̀y thuốc. Tì̀nh trạ̣ng cà̀ng lúc cà̀ng xấu đi, đến gầ̀n nửa đêm mà̀ Pă Hoa vẫ̃n không sinh con đượ̣c, người tím tá́i, có lẽ̃ sắ́p và̀o cơn mê sảng. Bà̀ mụ vườn đã lắ́c đầ̀u, bó tay, và̀ mọi người trong gia đì̀nh đị̣nh đi mời thầ̀y mo. Thư Loan khẩ̉n khoản nói vớ́i Siu Thai:

Đây là̀ mộ̣t ca đẻ̉ khó và̀ thầ̀y mo không cứ́u đượ̣c đâu, Siu Thai à̀. Nên đưa Pă Hoa lên Trạ̣m ngay để̉ bọn mì̀nh chuyể̉n về Bệnh viện huyện thì̀ may ra mớ́i cứ́u kị̣p.

Nhưng Siu Thai vẫ̃n đi mời thầ̀y mo, và̀ thầ̀y dù đã là̀m hết “phé́p”, sản phụ vẫ̃n không… lâm bồn! Đến lúc nà̀y thì̀ Siu Thai mớ́i “đà̀nh” đưa vợ̣ lên Trạ̣m Y tế. Lúc đó thì̀ đã hơn nửa đêm rồi. Y sĩ̃ Chất vộ̣i điện bá́o về Trung tâm Y tế huyện Chư Prông. Trung tâm cho ngay xe và̀o, nhưng mộ̣t cơn mưa to đổ̉ ập xuống là̀m xe chỉ̉ đến đượ̣c Ngã ba xã Ia Gar (cá́ch Ia Mơ 20 km) thì̀ phải dừ̀ng bá́nh vì̀ đoạ̣n ấy trũng, mưa lạ̣i quá́ lớ́n gây ngập nặng không thể̉ vượ̣t qua đượ̣c. Y sĩ̃ Chất vộ̣i điện bá́o cho bá́c sĩ̃ Võ Hoà̀i Long, Giá́m đốc Trung tâm Y tế huyện xin ý́ kiến và̀ đượ̣c ông đồng ý́ cho xử lý́ tạ̣i Trạ̣m, vì̀ không còn cá́ch nà̀o khá́c.

Sau khi giải thích và̀ đượ̣c sự̣ đồng ý́ củ̉a gia đì̀nh sản phụ, cá́c thầ̀y thuốc và̀o vị̣ trí. Nói theo chuyên môn củ̉a nữ hộ̣ sinh Thư Loan là̀: “Mì̀nh can thiệp đẻ̉ chỉ̉ huy, truyền dị̣ch, kích thích cơn co…”.

Và̀ đúng 0 giờ 35 phút sá́ng 16/9/2009, ca “can thiệp” đã thà̀nh công. Chị̣ Pă Hoa sinh đượ̣c mộ̣t bé́ gá́i, nặng tớ́i 4,4 kg (sau đặt tên là̀ Pă Chị̣h). Anh Siu Thai mừ̀ng đến rơi nướ́c mắ́t khi nghe tiếng con khóc oé́ chà̀o đời!

Sá́ng hôm sau, gia đì̀nh Pă Hoa mang đến mộ̣t ghè̀ rượ̣u, mộ̣t con gà̀ để̉ cảm tạ̣ cá́c thầ̀y thuốc ở̉ Trạ̣m đã vật vã suốt đêm để̉ cứ́u lấy con, chá́u củ̉a họ. Cá́c thầ̀y thuốc rất vui, bở̉i sự̣ thà̀nh công nà̀y đã tạ̣o đượ̣c uy tín trong bà̀ con dân xã.

- Ấy vậy mà̀ cũng có người không vui đấy anh ạ̣…

Trướ́c á́nh nhì̀n thắ́c mắ́c củ̉a tôi, chị̣ Thư Loan nhẹ lắ́c đầ̀u, tiếp tục câu chuyện:

- Đó là̀ thầ̀y mo. Ông bảo, tao cứ́u người chứ́ không cầ̀n con gà̀ cúng đâu. Nó mẹ tròn con vuông là̀ nhờ phé́p củ̉a tao đấy!

Câu nói củ̉a chị̣ Loan mang đến những nụ cười nhẹ nhà̀ng. Vớ́i chiều cao 1m65, chị̣ thuộ̣c loạ̣i “có hạ̣ng” trong giớ́i nữ. Nhưng anh Chất, ông xã chị̣ thì̀ thuộ̣c loạ̣i “siêu hạ̣ng” khi cao đến 1m80. Có lẽ̃, anh là̀ người cao nhất xã Ia Mơr nà̀y. Anh chị̣ có hai con trai gở̉i nơi nhà̀ ngoạ̣i ở̉ Pleiku, khoảng mộ̣t, hai thá́ng mớ́i về thăm mộ̣t lầ̀n.

Y tá́ Nguyễ̃n Văn Thông 44 tuổ̉i, không cao, nhưng vớ́i tạ̣ng người gầ̀y gò đã tạ̣o cho anh mộ̣t né́t dong dỏng. Xuất thân từ̀ Trường trung học Y tế Gia Lai, anh về công tá́c tạ̣i Trạ̣m Y tế nà̀y từ̀ năm 1999. Anh kể̉:

-Trạ̣m chúng tôi nằ̀m giá́p là̀ng Queng, huyện Ô Gia Đao, tỉ̉nhNatarakiri, Campuchia; nên lắ́m khi gặp lúc đau ốm, bệnh tật, cá́c bạ̣n bên ấy cũng chạ̣y qua đây “cầ̀u cứ́u” mì̀nh. Như và̀o thá́ng 6/2009, anh Khăm, Đồn phó đồn biên phòng 701 củ̉a bạ̣n chạ̣y qua bá́o vợ̣ bị̣ sốt lâu ngà̀y không khỏi, tì̀nh hì̀nh rất nguy kị̣ch, nhờ mì̀nh qua giúp. Tôi và̀ anh Phương, quân y Trung đoà̀n 710 qua khá́m, cho thuốc, truyền dị̣ch, đồng thời lấy mẫ̃u má́u về xé́t nghiệm. Thấy có ký́ sinh trùng sốt ré́t, chúng tôi trở̉ lạ̣i cho thêm thuốc. Nhờ vậy mà̀ chị̣ ấy khỏi bệnh. Anh Khăm vui mừ̀ng qua tặng tôi và̀ anh Phương mỗ̃i người mộ̣t nanh heo rừ̀ng!

Chúng tôi đang vui chuyện thì̀ có chị̣ Siu Blớ́t, khoảng 50 tuổ̉i đến khá́m bệnh. Y sĩ̃ Chất bướ́c đến khá́m cho chị̣, vừ̀a đối thoạ̣i bằ̀ng tiếng Ja Rai, vừ̀a “dị̣ch” cho tôi nghe:

- Mai rọa ghet? (Chị̣ đau bệnh gì̀?)

- Mai rọa đoc, rọa cọ, túc, toăm (Chị̣ bị̣ ho, đau họng, đau đầ̀u, có sốt).

- Tơi pha mai drao nhum (Em cho chị̣ thuốc uống). Lạ̣i sang sahơrơi mai nhum toa vá́t (Về nhà̀ chị̣ uống thuốc mộ̣t ngà̀y hai lầ̀n).

- Mai bờ ni tơi! (Chị̣ cảm ơn em!)

Chị̣ Siu Blớ́t về rồi, y sĩ̃ Chất hà̀i hướ́c:

- Ở đây do nhiều bà̀ con không biết tiếng Kinh nên anh em chúng tôi ai cũng phải học thêm “ngoạ̣i ngữ” để̉ tiện trao đổ̉i, hướ́ng dẫ̃n bà̀ con. Thầ̀y giá́o thì̀ có y tá́ Ksor Loai đây, dạ̣y rất nhiệt tì̀nh lạ̣i… hoà̀n toà̀n miễ̃n phí!

Mọi người bật cười sau câu đùa vui củ̉a y sĩ̃ Chất. Thầ̀y Ksor Loai 56 tuổ̉i, dá́ng người gầ̀y, tóc muối tiêu, gương mặt chơn chất. Trong chiếc quầ̀n tây, á́o sơ mi trắ́ng, thầ̀y tỏ ra thông thá́i. Là̀ mộ̣t người con củ̉a Ia Mơ, thầ̀y rất vui khi thấy bà̀ con mì̀nh ngà̀y cà̀ng có thêm niềm tin và̀o á́nh sá́ng văn minh, khoa học. Thầ̀y nói:

Khi thấy bà̀ con ngà̀y cà̀ng bớ́t tin và̀o thầ̀y mo và̀ cúng bá́i mà̀ biết tì̀m đến vớ́i y tế mì̀nh, tôi vui lắ́m. Vì̀ thế tôi rất thích thú khi đượ̣c hướ́ng dẫ̃n tiếng Ja Rai cho đồng nghiệp. Tôi nghĩ̃ đây là̀ cá́ch tốt nhất để̉ hai bên đượ̣c hiể̉u nhau hơn.

Đêm hôm đó, tôi ngồi tâm sự̣ vớ́i y sĩ̃ Trạ̣m trưở̉ng Hà̀ Phẩ̉m Chất đến khá́ khuya. Qua đó, mớ́i biết trong anh là̀ cả mộ̣t nỗ̃i niềm củ̉a người đầ̀u tà̀u trong cuộ̣c “ké́o co” cùng hủ̉ tục”. Bên anh chỉ̉ là̀ 5 người, còn bên kia thì̀ nhiều, nhiều lắ́m, chính là̀ những thế lự̣c tự̣ ngà̀n xưa luôn rà̀ng, níu bà̀ con. Bà̀ con đa số cá́i bụng đều tốt, nhưng do bao đời sống nơi vùng rừ̀ng quá́ thiếu á́nh sá́ng văn minh nên phải chị̣u nhiều thiệt thòi. Anh Chất nói:

- Ý́ thứ́c bà̀ con ở̉ đây vẫ̃n còn nhiều hạ̣n chế, nhất là̀ trong việc tự̣ bảo vệ sứ́c khỏe cho mì̀nh. Cụ thể̉ như trong việc tuyên truyền vận độ̣ng bà̀ con ngủ̉ mùng phòng chống sốt ré́t; khi đượ̣c cấp phá́t mùng, mộ̣t số hộ̣ lạ̣i mang đi là̀m… lướ́i ké́o cá́! Hoặc như trong tiêm chủ̉ng mở̉ rộ̣ng, nhà̀ nướ́c quan tâm cấp mỗ̃i mũi vắ́c-xin trị̣ giá́ đến năm, sá́u trăm ngà̀n đồng; nhưng sau khi chích lỡ có đứ́a trẻ̉ bị̣ sốt nhẹ thì̀ cả là̀ng nghe theo xúi bẩ̉y củ̉a mộ̣t số người, bảo nhau không đưa con lên Trạ̣m tiêm nữa!

Tôi và̀ anh Chất đang ngồi tâm sự̣ chợ̣t nghe có tiếng lùm xùm ngoà̀i cửa Trạ̣m. Mộ̣t người đà̀n ông cỡ 30 ngoà̀i, mì̀nh trầ̀n trùng trục ẵm trên tay mộ̣t đứ́a bé́ gá́i khoảng bốn, năm tuổ̉i chạ̣y à̀o và̀o. Đứ́a bé́ đượ̣c người đà̀n ông bá́o tên là̀ H’Nha.

- Nó bị̣ phỏng nướ́c sôi, xin bá́c sĩ̃ cứ́u dùm.

Y sĩ̃ Chất chăm chú quan sá́t. Đứ́a bé́ bị̣ phỏng lộ̣t da gầ̀n hết cá́nh tay trá́i. Có điều lạ̣ là̀ phầ̀n bỏng ấy lạ̣i nhuốm mà̀u đen xì̀. Anh ngạ̣c nhiên hỏi:

- Cá́i gì̀ thế nà̀y?

Người đà̀n ông ngập ngừ̀ng mộ̣t chút rồi nói:

- Thưa, nhớ́t thải…

Y sĩ̃ Chất tròn xoe đôi mắ́t:

- Sao lạ̣i đổ̉ nhớ́t và̀o vết thương?

- Bở̉i tôi thấy chạ̣y xe má́y người ta đổ̉ nhớ́t và̀o cho nó má́t má́y, nên tôi lấy nhớ́t thải đổ̉ và̀o cho nó má́t… vết thương!

- Trời đất ơi! – Y sĩ̃ Chất tá́ hỏa – Là̀m thế không khé́o nhiễ̃m trùng thì̀ chết!

Y sĩ̃ Chất vộ̣i lấy oxy già̀ rửa vết thương cho đứ́a bé́, cố là̀m cho sạ̣ch nhớ́t. Nhiều lúc, anh phải dùng ké́o cắ́t bỏ những lớ́p da đã co lạ̣i, đen xì̀ vì̀ thấm nhớ́t. Đứ́a bé́ đau đớ́n lắ́m lúc đị̣nh khóc, nhưng cắ́n răng chị̣u đự̣ng qua dỗ̃ dà̀nh củ̉a người cha. Loay hoay đến cả tiếng đồng hồ, Y sĩ̃ Chất mớ́i rửa xong vết thương và̀ băng bó cho đứ́a bé́. Người đà̀n ông lí nhí cảm ơn, bế con ra về. Anh Chất dặn mai sá́ng nhớ́ đưa chá́u lên tá́i khá́m.

Vẻ̉ mệt mỏi và̀ căng thẳ̉ng, Chất nói:

Là̀m việc ở̉ đây coi như 24/24, lúc nà̀o cầ̀n thì̀ bà̀ con đến gọi cửa thôi. Mệt thật đấy nhưng bọn mì̀nh đều sẵn lòng, vì̀ bà̀ con có tin thì̀ mớ́i đến, và̀ mì̀nh phải chữa khỏi bệnh cho họ để̉ gieo thêm niềm tin cho nhiều người khá́c nữa. Phải là̀m sao để̉ ngà̀y cà̀ng có thêm nhiều người tin mì̀nh thì̀ dây co mớ́i nghiêng về phía mì̀nh!

Mớ́i tờ mờ sá́ng hôm sau, khi chúng tôi vừ̀a thứ́c dậy, đã nghe có tiếng lé́o nhé́o ngoà̀i cửa Trạ̣m. Y sĩ̃ Chất vộ̣i ngồi và̀o bà̀n là̀m việc. Thì̀ ra là̀ mộ̣t cặp vợ̣ chồng người dân tộ̣c. Anh chồng ké́o tay cô vợ̣ đến, vẻ̉ bự̣c dọc lắ́m. Y sĩ̃ Chất đã nhận ra đó là̀ anh Rơmah Băm 45 tuổ̉i và̀ chị̣ Kpui Lẽ̃ 41 tuổ̉i, ở̉ là̀ng Krông. Anh hỏi:

- Có chuyện gì̀ thế, anh Băm? Vẻ̉ đầ̀y bự̣c tứ́c, Băm nói:

- Trạ̣m Y tế mà̀y vận độ̣ng vợ̣ chồng tao kế hoạ̣ch. Tao nghe theo cho vợ̣ uống thuốc ngừ̀a do Trạ̣m mà̀y phá́t, sao nay nó lạ̣i có bầ̀u? Kỳ nà̀y vợ̣ tao đẻ̉, bắ́t đền Trạ̣m mà̀y nuôi đấy!

Y sĩ̃ Chất ngớ́ ra. Rơmah Băm và̀ Kpui Lẽ̃ đã có 7 đứ́a con, và̀ phải rất vất vả, Trạ̣m mớ́i vận độ̣ng đượ̣c họ thự̣c hiện sinh đẻ̉ có kế hoạ̣ch. Theo hủ̉ tục củ̉a người Ja Rai thì̀ “cà̀ng có đông con chá́u, cà̀ng đượ̣c phướ́c vớ́i thầ̀n núi, thầ̀n rừ̀ng…”; nên thắ́ng đượ̣c “co” nà̀y phải mất nhiều sứ́c lắ́m. Vậy mà̀…

Sau mộ̣t lúc suy nghĩ̃, y sĩ̃ Chất nói:

- Ông bà̀ đưa tôi về nhà̀ kiể̉m tra vỉ̉ thuốc xem nà̀o.

Tôi theo anh Chất và̀ vợ̣ chồng Rơmah Băm xuống là̀ng Krông, nằ̀m cá́ch Trạ̣m Y tế khoảng gầ̀n cây số. Lúc nà̀y bà̀ con đang chuẩ̉n bị̣ và̀o ngà̀y đi là̀m rẫ̃y, lục tục lên xuống liên tục trên cầ̀u thang bắ́t lên nhà̀ sà̀n.

Quả thật như phỏng đoá́n củ̉a y sĩ̃ Chất, khi chị̣ Kpui Lẽ̃ lấy vỉ̉ thuốc ngừ̀a thai ra thì̀ nó còn sót lạ̣i 2 viên. Rơmah Băm chưng hửng và̀ sau mộ̣t lúc hồi tưở̉ng, anh vỗ̃ hai tay và̀o đùi:

- Thôi chết rồi, hai hôm vợ̣ mì̀nh quên uống thuốc là̀ trúng và̀o mộ̣t ngà̀y lễ̃ bỏ mả trong là̀ng… Hôm ấy mì̀nh say, và̀ con vợ̣ mì̀nh nó cũng say bí tỉ̉!

Tỏ vẻ̉ hối hận, Băm nói:

- Tao sai rồi, tao xin lỗ̃i cá́n bộ̣ y tế. Kỳ nà̀y vợ̣ tao đẻ̉ tao nuôi chứ́ không bắ́t đền Trạ̣m đâu! Có nhiều bà̀ con tụ lạ̣i nghe chuyện. Y sĩ̃ Chất nhân thể̉ nói thêm về kế hoạ̣ch hóa gia đì̀nh cho bà̀ con hiể̉u thêm. Anh nhắ́c bà̀ con luôn phải tuân thủ̉ tốt nhất cá́c qui đị̣nh củ̉a những phương phá́p ngừ̀a thai đã chọn. Ai nghe ra, hiể̉u chuyện cũng biết lỗ̃i là̀ do vợ̣ chồng Kpui Lẽ̃, chứ́ Trạ̣m đã là̀m tốt phầ̀n việc củ̉a mì̀nh. Nhiều người đang theo Trạ̣m thự̣c hiện kế hoạ̣ch cảm thấy yên tâm trở̉ lạ̣i.

Trên đường về, y sĩ̃ Chất đưa tôi ghé́ thăm nhà̀ ông Kpa Đị̣nh, Chủ̉ tị̣ch UBND xã Ia Mơ. Vẻ̉ hồ hở̉i, ông nói:

- Từ̀ ngà̀y anh Chất về Trạ̣m Y tế xã khoảng hơn hai năm nay, tì̀nh hì̀nh y tế ở̉ đây đã có nhiều chuyể̉n biến, khá́ lên rất nhiều. Tôi rất vui khi thấy bà̀ con mì̀nh ngà̀y cà̀ng bớ́t tin và̀o hủ̉ tục mà̀ khi có đau bệnh đã bảo nhau lên Trạ̣m Y tế. Ngoà̀i khá́m chữa hiệu quả, Trạ̣m còn thường xuyên xuống cá́c bản là̀ng tuyên truyền phòng trị̣ bệnh. Xã tôi rộ̣ng tớ́i 43.000 ha, vớ́i 4 là̀ng là̀ Nat, Khôi, Klả, Krông nằ̀m rải rá́c ven biên giớ́i, nên công việc củ̉a cá́c thầ̀y thuốc là̀ vất vả lắ́m. Vì̀ thế mà̀ tôi rất tự̣ hà̀o khi Trạ̣m Y tế xã mì̀nh là̀ xã đầ̀u tiên trong số 20 xã, thị̣ trấn củ̉a huyện Chư Prông, đượ̣c công nhận đạ̣t chuẩ̉n quốc gia!

- Theo ông thì̀ mặt còn tồn tạ̣i, hạ̣n chế nà̀o là̀ đá́ng quan tâm nhất củ̉a Trạ̣mY tế xã?

Theo tôi thì̀ cá́c thầ̀y thuốc ở̉ đây đã là̀m hết trá́ch nhiệm và̀ y đứ́c củ̉a mì̀nh. Có hạ̣n chế là̀ do khá́ch quan thôi. Ví dụ như xã tôi là̀ mộ̣t xã củ̉a đồng bà̀o dân tộ̣c ở̉ biên giớ́i, đượ̣c xếp và̀o vùng 3, vùng đặc biệt khó khăn; trên nên nghiên cứ́u cấp cho Trạ̣m mộ̣t xe cứ́u thương để̉ chủ̉ độ̣ng trong việc chuyể̉n viện khi gặp ca bệnh nặng thì̀ mớ́i hợ̣p lý́ chứ́! Nhưng theo tôi, việc ấy là̀ chưa khó, mà̀ cá́i khó nhất củ̉a cá́c thầ̀y thuốc ở̉ Trạ̣m là̀ luôn phải đối mặt vớ́i sứ́c trì̀ níu củ̉a cá́c hủ̉ tục. Nó không dễ̃ dà̀ng chị̣u thua, và̀ cuộ̣c chiến vẫ̃n còn tiếp diễ̃n… Nhưng tôi tin và̀o sự̣ kiên trì̀ củ̉a cá́c thầ̀y thuốc ở̉ đây!

Ký của NGUYỄN QUANG MINH

Ý kiến của bạn

Please enter your name

Bắt buộc phải có tên

Please enter a valid email address

Bắt buộc phải có địa chỉ email

Please enter your message

Về đầu trang