“Chữ tác đánh chữ tộ”

CSVN – Thành ngữ có câu “chữ tác đánh chữ tộ”, “chữ ngộ thành ra chữ quá” (chữ “tác” tưởng là chữ “tộ”) để chỉ sự lẫn lộn giữa các chữ do mặt chữ gần giống nhau. Một số cặp chữ gần giống nhau thỉnh thoảng đôi khi cũng bị nhầm lẫn, sai sót trong văn bản, bài báo mà hiểu ra nghĩa đã khác hẳn, gây khó chịu cho người đọc.
Một biển quảng cáo sai lỗi gây tức cười cho người đọc.  (thoái hóa cột sống)

Một biển quảng cáo sai lỗi gây tức cười cho người đọc. (thoái hóa cột sống)

Sai 1 ly đi một dặm

Nếu một từ rất ít dùng nhưng lại na ná về âm thanh và mặt chữ với một từ quen thuộc thường dùng, sẽ dễ xảy ra hiện tượng trông gà hóa cuốc, chữ nọ xọ chữ kia.
Chính lời Bác Hồ cũng có lúc bị nhà báo nghe lầm: tham gia chống hạn vào đầu Xuân 1958, Bác nói với một nhà báo: “Muốn viết về nghề nông thì phải biết lao động”. Trong bài báo Hai mẩu chuyện về Bác Hồ, câu này được in hoa đậm thành một tiêu đề: “Muốn biết về nghề nông thì phải biết lao động” (dẫn theo NLB, 2/1996). Nghĩa hiểu ra đã khác hẳn.

Ở chữ quốc ngữ, thông thường chữ “n” là giống chữ “u” lật ngược lại, đôi khi người đọc morat hay người sắp chữ, sắp nhầm hoặc đọc nhầm, đọc lướt qua thường hay sót lỗi chính tả. Ví dụ: “Cao su tiểu điền” thành “cao su tiển điền”, “điên điển” thành “điêu điển”… Nhiều sai sót lớn như, “Ý kiến của Thủ trưởng” thành “Ý kiến của Thủ tướng”… “Di động” ra “Di dộng”, “mảnh đất” thành “mãnh đất”… Đôi khi do phát âm vùng miền, nhầm lẫn, lẫn lộn giữa “n” và “l”, như “Hà Nội” thành “Hà Lội”, “Chiếc lá” thành “chiếc ná”… “Nông nổi” thành “Nông nỗi”, “Nỗi đau” thành “Nổi đau”, “Sẵn sàng” ra “sẳn sàng”…

Biển báo giao thông cũng sai lỗi chính tả

Biển báo giao thông cũng sai lỗi chính tả

Những sai sót này hầu như xảy ra ở quá trình đọc sửa morat, biên tập trước khi xuất bản, đem in phổ biến rộng rãi ra công chúng. Chị Thanh Mai, Biên tập viên báo TVM cho biết, mỗi tờ báo đều có bộ phận đọc sửa morat biên tập trước khi đưa báo đi in. Tuy việc đọc sửa rất quan trọng, nhưng phải có một bộ phận tỉnh táo viên đọc đi đọc lại để sửa, vì một người đọc đôi khi đọc lâu nhức mỏi mắt, thường đọc lướt nên xảy ra sót lỗi. Có nhiều người thay nhau đọc đi đọc lại mới thấy lỗi.

“Phong ba bão táp không bằng ngữ pháp  Việt Nam”

Ngôn từ nước ta phong phú. Có cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng. Ngay cả câu từ bình thường nhưng đặt trong từng trường hợp, hoàn cảnh đã thành nghĩa khác nhau, cách hiểu cũng khác nhau. Bởi vậy hay có kiểu chơi chữ thâm thúy, bác học, nói lái đi mà người ta hay nói: “Phong ba bão táp không bằng ngữ pháp Việt Nam” là vậy.

Người viết gửi bài đến, trong quá trình đánh, viết văn bản đánh nhanh nên xảy ra lỗi. Người biên tập, sửa morat đọc lại để sửa nếu không đọc kỹ thì sẽ xảy ra sai sót. Trong cường độ làm việc cao gây áp lực, stress, không tỉnh táo người đọc sẽ sót lỗi. Hoặc sửa rồi mà đến bộ phận kỹ thuật, design sửa lại quên kiểm tra lại cũng sẽ dẫn đến sai sót.

Hiện nay, băng rôn quảng cáo tại các thành phố thường xuyên sai chính tả, nhiều lúc người dân đọc “cười ra nước mắt”. Bạn Cyclo kể: “Ở tỉnh tôi có người treo bảng “Tại đây mua lông sản phụ” (!). Lỗi ở đây là nông sản viết thành lông sản do biến lờ thấp “n” thành lờ cao “l”, kiểu sai lỗi của người Bắc”. Còn bạn đọc Xuân Lan cho biết: “Tôi qua Tuyên Quang, thấy có biển đề “các món sào thập cẩm”, sào, gậy bây giờ cũng được mang ra làm món ăn, hay thật đó.” (chính xác là món xào).

Ngay cả MC truyền hình cũng đọc sai, bạn Văn Tư có ý kiến: “Tôi đã từng thấy trên VTV có trường hợp đọc là “ông Nguyễn Văn A tránh thanh tra”. Tôi cứ nghĩ ông này chắc có vấn đề về pháp luật cho nên mới có hành vi như thế. Nhưng sau này mới hiểu ông A. giữ chức chánh thanh tra” (!)…

Vẫn biết sai sót, nhầm lẫn là “chuyện thường ngày ở huyện” không thể tránh khỏi. Tuy nhiên, để giảm thiểu sự sai sót không đáng có, những sai sót lớn dẫn đến hiểu theo nghĩa khác hẳn thì cần có một đội ngũ đọc morat, biên tập chỉnh sửa câu chữ, văn bản đọc đi đọc lại trước khi phổ biến rộng rãi ra công chúng.

An Phước

Ý kiến của bạn

Please enter your name

Bắt buộc phải có tên

Please enter a valid email address

Bắt buộc phải có địa chỉ email

Please enter your message

Về đầu trang